Dựa trên Điều 16 và Điều 17 của Luật PCCC & CNCH năm 2024 (Luật số 55/2024/QH15), điểm đổi mới quan trọng nhất là sự phân định và "bóc tách" thẩm quyền thẩm định PCCC. Thay vì Cơ quan Công an thẩm duyệt toàn bộ hồ sơ thiết kế PCCC như các quy định cũ, Luật mới phân chia rõ ràng trách nhiệm theo từng nội dung kỹ thuật giữa Cơ quan Công an, Cơ quan chuyên môn về xây dựng, Người quyết định đầu tư / Chủ đầu tư, và Cơ quan đăng kiểm.
Dưới đây là giải thích chi tiết về thẩm quyền của Cơ quan Công an và Người quyết định đầu tư / Chủ đầu tư tương ứng với từng loại/nhóm công trình:
Theo khoản 1 Điều 16, các nội dung PCCC của một công trình được chia làm 2 nhóm chính:
Nhóm 1 - Kiến trúc & Quy hoạch PCCC (Điểm a, b, c, d, đ): Khoảng cách PCCC; đường/bãi đỗ cho xe chữa cháy; giải pháp thoát nạn; bậc chịu lửa/ngăn cháy lan; giải pháp chống khói.
Nhóm 2 - Hệ thống kỹ thuật PCCC chuyên ngành (Điểm e, g): Hệ thống điện phục vụ PCCC; phương tiện và hệ thống PCCC (báo cháy, chữa cháy tự động, bình chữa cháy, cấp nước chữa cháy...).
Đối với loại công trình này, thẩm quyền thẩm định PCCC được chia làm 2 giai đoạn thiết kế:
Giai đoạn 1: Lập Báo cáo nghiên cứu khả thi (Thiết kế cơ sở - TKCS)
Cơ quan chuyên môn về xây dựng (Điểm b K1 Đ17): Thẩm định các giải pháp Kiến trúc & Quy hoạch PCCC (Điểm a, b, c, d, đ khoản 1 Điều 16) tích hợp luôn trong quá trình thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi.
Cơ quan Công an: Không thực hiện thẩm định ở bước TKCS (giảm bớt thủ tục trùng lặp).
Giai đoạn 2: Thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế cơ sở (TK2 bước, TK3 bước)
Cơ quan Công an (Điểm d K1 Đ17): Tổ chức thẩm định chuyên sâu đối với các Hệ thống kỹ thuật PCCC chuyên ngành (Điểm e, g khoản 1 Điều 16 - điện PCCC và phương tiện/hệ thống PCCC).
Cơ quan chuyên môn về xây dựng (Điểm b K1 Đ17): Tiếp tục thẩm định các giải pháp Kiến trúc & Quy hoạch PCCC (Điểm a, b, c, d, đ) ở cấp độ bản vẽ thi công chi tiết.
Chủ đầu tư: Không trực tiếp thẩm định các nội dung PCCC chính, chỉ đóng vai trò nghiệm thu, tổng hợp hồ sơ sau khi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra văn bản chấp thuận.
Đây thường là các công trình tư nhân hoặc công trình quy mô vừa/nhỏ nhưng thuộc danh mục nguy cơ cháy nổ cao (ví dụ: nhà xưởng tư nhân, karaoke, khách sạn vừa và nhỏ...).
Cơ quan Công an (Điểm d K1 Đ17): Thẩm định nội dung về Hệ thống kỹ thuật PCCC chuyên ngành (Điểm e, g khoản 1 Điều 16 - hệ thống điện PCCC, hệ thống báo cháy, chữa cháy...).
Chủ đầu tư / Chủ sở hữu công trình (Điểm đ K1 Đ17): Tự tổ chức thẩm định các nội dung về Kiến trúc & Quy hoạch PCCC (Điểm a, b, c, d, đ khoản 1 Điều 16 - lối thoát nạn, khoảng cách an toàn, giải pháp ngăn cháy, chống khói...). Chủ đầu tư có thể tự thực hiện (nếu đủ năng lực) hoặc thuê đơn vị tư vấn tra cứu, thẩm tra thiết kế để phê duyệt.
Đây là các công trình dân dụng nhỏ, công trình không nằm trong danh mục nguy hiểm về cháy nổ do Chính phủ quy định.
Cơ quan Công an: Không tham gia thẩm định thiết kế PCCC cho nhóm công trình này.
Chủ đầu tư / Chủ sở hữu công trình (Điểm đ K1 Đ17): Tự chịu trách nhiệm hoàn toàn trong việc tổ chức thẩm định toàn bộ các nội dung PCCC (từ Điểm a đến Điểm g khoản 1 Điều 16) đối với Thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở trước khi phê duyệt và thi công.
Báo cáo kinh tế - kỹ thuật chỉ có 1 bước thiết kế (Thiết kế bản vẽ thi công).
Trường hợp thuộc diện Cơ quan Công an thẩm định PCCC:
Cơ quan Công an (Điểm d K1 Đ17): Thẩm định các Hệ thống kỹ thuật PCCC chuyên ngành (Điểm e, g khoản 1 Điều 16).
Người quyết định đầu tư (Điểm a K1 Đ17): Tổ chức thẩm định các nội dung Kiến trúc & Quy hoạch PCCC (Điểm a, b, c, d, đ khoản 1 Điều 16).
Trường hợp dự án KHÔNG thuộc diện Cơ quan xây dựng thẩm định Báo cáo KT-KT nhưng thuộc diện Công an thẩm định PCCC:
Người quyết định đầu tư (Điểm a K1 Đ17): Tự tổ chức thẩm định toàn bộ nội dung quy định tại khoản 1 Điều 16 (cả phần kiến trúc PCCC và hệ thống PCCC) trước khi phê duyệt dự án.
| Loại công trình / Dự án | Nội dung: Kiến trúc, Thoát nạn, Ngăn cháy, Chống khói (Điểm a,b,c,d,đ K1 Đ16) PDF | Nội dung: Điện PCCC, Hệ thống/Phương tiện PCCC (Điểm e,g K1 Đ16) PDF |
| 1. Công trình do Cơ quan Xây dựng thẩm định TKCS & TKT sau TKCS |
Cơ quan chuyên môn về Xây dựng thẩm định (ở cả 2 bước) |
Cơ quan Công an thẩm định (ở bước Thiết kế triển khai sau TKCS) |
| 2. Công trình Cơ quan Xây dựng KHÔNG thẩm định bước sau, nhưng Công an CÓ thẩm định PCCC |
Chủ đầu tư / Chủ sở hữu tự tổ chức thẩm định |
Cơ quan Công an thẩm định |
| 3. Công trình Công an KHÔNG thuộc diện thẩm định PCCC |
Chủ đầu tư / Chủ sở hữu tự tổ chức thẩm định |
Chủ đầu tư / Chủ sở hữu tự tổ chức thẩm định |
| 4. Dự án Báo cáo Kinh tế - Kỹ thuật (thuộc diện PCCC) |
Người quyết định đầu tư tổ chức thẩm định |
Cơ quan Công an thẩm định |
Quy định mới của Luật PCCC năm 2024 giúp giảm tải cho Cơ quan Cảnh sát PCCC. Công an không còn ôm ôm đồm việc kiểm tra đường đi, cầu thang thoát nạn hay kết cấu ngăn cháy nữa (chuyển sang cho Cơ quan Xây dựng hoặc Chủ đầu tư tự làm), mà tập trung vào đúng chuyên môn nghiệp vụ cốt lõi: đánh giá giải pháp điện an toàn cháy nổ và tính năng kỹ thuật của các hệ thống PCCC tự động/chữa cháy.
Dựa trên quy định của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 (Luật số 55/2024/QH15) cùng các quy định của Luật Xây dựng (liên quan đến việc phân cấp thẩm định thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở), dưới đây là các ví dụ thực tế minh họa rõ nét cho Nhóm 2 và Nhóm 3:
Đây là nhóm công trình mang tính chất: Vốn tư nhân / ngoài ngân sách, quy mô xây dựng ở mức vừa và nhỏ (thuộc Cấp II, Cấp III, Cấp IV - không phải Cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định thiết kế kỹ thuật) nhưng có nguy cơ cháy nổ cao hoặc tập trung đông người nằm trong danh mục bắt buộc Công an phải thẩm định thiết kế PCCC.
Nhà xưởng, nhà kho may mặc tư nhân quy mô vừa:
Quy mô: Nhà xưởng 1 - 2 tầng, tổng diện tích sàn $2.500\text{ m}^2$ (thuộc Cấp III/Cấp II nhẹ, vốn tư nhân).
Cơ quan Xây dựng: Sau bước Thiết kế cơ sở, thiết kế bản vẽ thi công sẽ do Chủ đầu tư tự tổ chức thẩm định và phê duyệt, Cơ quan chuyên môn về xây dựng không thẩm định bước này.
Cơ quan Công an: Do kho/xưởng thuộc hạng nguy hiểm cháy nổ C có diện tích/khối tích lớn thuộc danh mục thẩm duyệt, Cơ quan Công an bắt buộc phải thẩm định hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động, điện PCCC (Điểm e, g K1 Đ16).
Quán Karaoke, Bar, Vũ trường quy mô 4 tầng:
Quy mô: Tòa nhà 4 tầng, diện tích sàn $1.200\text{ m}^2$ (Cấp III).
Cơ quan Xây dựng: Thiết kế triển khai sau TKCS do Chủ đầu tư tự thẩm định/phê duyệt.
Cơ quan Công an: Karaoke/Vũ trường là cơ sở nguy cơ cháy nổ cực kỳ cao và tập trung đông người. Công an PCCC bắt buộc phải thẩm định thiết kế hệ thống báo cháy, chữa cháy, hút khói khẩn cấp và cấp nguồn điện ưu tiên.
Khách sạn hoặc Tòa nhà Văn phòng tư nhân cao 7 đến 9 tầng:
Quy mô: Tòa nhà văn phòng tư nhân 8 tầng, diện tích sàn $3.200\text{ m}^2$ (Cấp II).
Cơ quan Xây dựng: Tùy theo phân cấp công trình Cấp II vốn tư nhân, thiết kế kỹ thuật/bản vẽ thi công triển khai sau TKCS do Chủ đầu tư tự phê duyệt.
Cơ quan Công an: Tòa nhà nhà làm việc/khách sạn cao từ 7 tầng trở lên thuộc danh mục công trình phải thẩm định PCCC của Cơ quan Công an.
Trạm xăng dầu, cửa hàng kinh doanh gas tư nhân quy mô nhỏ đến vừa:
Cơ quan Xây dựng: Thiết kế thi công do Chủ đầu tư tự phê duyệt.
Cơ quan Công an: Bắt buộc phải Công an thẩm định PCCC do chứa hóa chất nguy hiểm cháy nổ.
Cách phân chia công việc ở Nhóm 2:
Cơ quan Công an: Thẩm định giải pháp Điện PCCC + Hệ thống PCCC (báo cháy, chữa cháy, bọt/khí chữa cháy...).
Chủ đầu tư (được Luật giao quyền): Tự tổ chức thẩm định các giải pháp Kiến trúc PCCC (lối thoát nạn, cầu thang bộ, khoảng cách ngăn cháy, giải pháp chống khói...).
Đây là các công trình quy mô nhỏ, nhà ở thông thường, hoặc các công trình không nằm trong danh mục nguy hiểm về cháy nổ. Đối với nhóm này, Cơ quan Công an hoàn toàn không tham gia thẩm định hồ sơ thiết kế PCCC.
Nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình (Nhà phố, biệt thự):
Quy mô: Nhà ở riêng lẻ 3 - 5 tầng của người dân.
PCCC: Không thuộc diện Công an thẩm định thiết kế PCCC. Chủ nhà chỉ cần tuân thủ các điều kiện an toàn PCCC cơ bản (có bình chữa cháy, thoát nạn an toàn, lối ra khẩn cấp).
Nhà xưởng, kho hàng tư nhân quy mô rất nhỏ:
Quy mô: Nhà kho gia công cơ khí hoặc kho chứa vật liệu không cháy diện tích dưới $200\text{ m}^2$, khối tích dưới $1.000\text{ m}^3$.
PCCC: Dưới ngưỡng quy mô phải thẩm định PCCC. Công an không thẩm định.
Cửa hàng bán lẻ, quán ăn nhỏ, tiệm sửa xe:
Quy mô: Quán ăn 1 - 2 tầng diện tích $150\text{ m}^2$, cửa hàng tạp hóa gia đình.
PCCC: Không thuộc diện Công an thẩm định thiết kế PCCC. Chủ cơ sở chỉ cần trang bị phương tiện chữa cháy tại chỗ (bình chữa cháy xách tay, tiêu lệnh PCCC) theo quy định trang bị cơ sở.
Trường mầm non tư thục / Nhóm trẻ quy mô nhỏ dưới 100-150 cháu:
Quy mô: Nhóm trẻ gia đình hoặc trường mầm non tư thục quy mô nhỏ (dưới ngưỡng diện tích/số lượng cháu quy định trong Phụ lục PCCC).
PCCC: Không thuộc diện Công an thẩm định thiết kế PCCC.
Trách nhiệm ở Nhóm 3:
Cơ quan Công an: Không thẩm định hồ sơ thiết kế.
Chủ đầu tư / Chủ sở hữu: Tự chịu trách nhiệm hoàn toàn trong việc tổ chức thẩm định, kiểm tra và bảo đảm các yêu cầu PCCC theo quy chuẩn kỹ thuật xây dựng trước khi đưa vào hoạt động.